Bài viết này này tổng hợp các vấn đề kinh tế-xã hội cấp thiết và các kiến nghị chính sách trọng tâm được thảo luận tại phiên họp Quốc hội trong hai ngày 29-30/10. Tập trung phân tích hai lĩnh vực chính đang gây nhiều quan ngại: cuộc khủng hoảng giá nhà ở và các vướng mắc trong việc thực thi Luật Đất đai 2024. Mục tiêu là cung cấp một cái nhìn tổng quan, chiến lược cho các nhà hoạch định chính sách về thực trạng, các giải pháp đang được triển khai và những rào cản pháp lý cần được ưu tiên tháo gỡ.
Hình ảnh các đại biểu tại phiên họp quốc hội ngày 29-30.10
(nguồn: vneconomy)
Khủng hoảng giá nhà ở: thách thức và phản ứng của Chính phủ
Việc ổn định thị trường bất động sản là một nhiệm vụ chiến lược, có tác động sâu sắc đến an sinh xã hội và sự phát triển kinh tế bền vững. Những lo ngại được nêu ra tại phiên họp Quốc hội cho thấy áp lực từ giá nhà đất đang trở thành một thách thức lớn, đòi hỏi những phản ứng chính sách quyết liệt và đồng bộ từ phía Chính phủ.
Phân tích mức độ giá nhà đất tăng cao
Thực trạng giá nhà tăng phi mã đã được đại biểu Hà Sỹ Đồng nhấn mạnh bằng cách trích dẫn các kết quả thẩm tra từ Ủy ban Kinh tế và Tài chính, phản ánh một cuộc khủng hoảng về khả năng tiếp cận nhà ở cho người dân. Các số liệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề đã vượt ra ngoài phạm vi quốc gia.
Theo báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính thì giá bất động sản tại Hà Nội và TP.HCM tăng nhanh, nằm ở tốp thứ 8 trong số 220 thành phố lớn trên thế giới về mức độ đắt đỏ của bất động sản so với thu nhập.
Hệ quả xã hội của tình trạng này là vô cùng lớn, khi gánh nặng tài chính đang đẩy giấc mơ sở hữu nhà ở ngày càng xa tầm với của đại bộ phận người dân. Cụ thể, báo cáo chỉ ra rằng: "Mỗi người dân có thu nhập trung bình phải mất trên 30 năm tiết kiệm mới có thể mua được một căn nhà".
Đánh giá các giải pháp tổng thể từ Chính phủ
Phản hồi trước những lo ngại trên, Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã báo cáo về các giải pháp tổng thể mà Chính phủ đang và sẽ triển khai để "hạ nhiệt" thị trường. Các biện pháp này tập trung vào cả khía cạnh pháp lý và nguồn cung.
Cải cách pháp lý: Chính phủ đang tiến hành sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến đất đai và thị trường bất động sản. Đặc biệt, tại kỳ họp này, Chính phủ đã trình Quốc hội một nghị quyết nhằm xử lý các vấn đề cấp thiết trong Luật Đất đai, trong đó có vấn đề về định giá đất.
Phát triển nhà ở xã hội: Chính phủ đặt nhiều kỳ vọng vào chương trình mục tiêu triển khai 1 triệu căn nhà ở xã hội. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hiện đã có 165 dự án hoàn thành, cung cấp khoảng 117.000 căn hộ. Đáng chú ý, nếu cộng tổng các dự án đã hoàn thành, đã khởi công và đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, dự kiến đến hết năm 2025, cả nước sẽ đạt 60% chỉ tiêu của chương trình.
Dù Chính phủ đã có những giải pháp chiến lược, việc triển khai trên thực tế vẫn còn gặp nhiều vướng mắc pháp lý, đặc biệt là các quy định liên quan đến Luật Đất đai, từ đó cản trở hiệu quả của chính sách.
Các rào cản pháp lý trong việc thi hành luật đất đai 2024
Trong khi các mục tiêu của Chính phủ được nêu ở Phần 1—đặc biệt là việc phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội—có ý nghĩa chiến lược quan trọng, thì việc thực thi lại đang bị chính những vướng mắc pháp lý và hành chính dưới đây trực tiếp làm suy yếu. Đây không phải là những vấn đề pháp lý trừu tượng, mà là những rào cản cụ thể đang làm tê liệt quá trình triển khai các mục tiêu chính sách quốc gia đã đề ra.
Vướng mắc trong quy trình xác minh tư cách pháp lý của nhà đầu tư
Một trong những rào cản hành chính lớn nhất đến từ quy định yêu cầu nhà đầu tư "không vi phạm pháp luật về sử dụng đất đai" trên phạm vi cả nước. Đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương phân tích rằng quy định này đang tạo ra một gánh nặng xác minh gần như bất khả thi cho các cơ quan có thẩm quyền, nhất là với các doanh nghiệp có quỹ đất trải dài ở nhiều tỉnh, thành phố. Quy trình xác minh kéo dài không chỉ làm chậm tiến độ giao đất, cho thuê đất mà còn làm xói mòn nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, trực tiếp "làm giảm tính hấp dẫn của môi trường đầu tư".
Bế tắc trong cơ chế huy động vốn tư nhân cho công tác tái định cư
Nghị định số 88 của Chính phủ được đánh giá là rất tiến bộ khi mở ra cơ chế cho phép nhà đầu tư tự nguyện ứng trước kinh phí để thực hiện dự án tái định cư. Tuy nhiên, mâu thuẫn cốt lõi nằm ở chỗ cả Luật Đất đai 2024 và Luật Ngân sách nhà nước hiện đều chưa có quy định về cơ chế cụ thể để "tiếp nhận, sử dụng và hoàn trả kinh phí ứng trước" này. Sự thiếu đồng bộ pháp lý đã khiến nhiều địa phương và chủ đầu tư lúng túng, không thể triển khai một chính sách được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán thiếu quỹ đất tái định cư và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội.
Bất cập trong việc xác định giá trị tài sản gắn liền với đất
Qua thực tiễn triển khai Nghị định số 225, các địa phương phản ánh nhiều khó khăn trong việc xác định giá trị tài sản công gắn liền với đất tại các khu đô thị (bao gồm hạ tầng giao thông, thủy lợi, công trình văn hóa, trụ sở...). Nguyên nhân chính là do các tài sản này chịu sự điều chỉnh của nhiều luật và văn bản dưới luật khác nhau, dẫn đến tình trạng chưa có sự thống nhất về phương pháp xác định, thẩm định giá trị. Sự chồng chéo và thiếu rõ ràng này đã kéo dài thời gian lập hồ sơ mời thầu, mời quan tâm và làm giảm tính hiệu quả trong quản lý, sử dụng tài sản công.
Từ việc nhận diện các vướng mắc cụ thể này, các đại biểu Quốc hội đã đề xuất những kiến nghị chính sách trực diện nhằm tháo gỡ các nút thắt hiện hữu.
Các kiến nghị chính sách trọng tâm cần ưu tiên hành động
Các kiến nghị được đưa ra tại phiên họp là những giải pháp cụ thể, có tính thực tiễn cao, nhằm giải quyết trực tiếp các rào cản pháp lý đã được phân tích. Việc sớm triển khai các kiến nghị này sẽ góp phần tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi và khơi thông nguồn lực cho phát triển.
Dưới đây là 3 kiến nghị trọng tâm do đại biểu Huỳnh Thị Ánh Sương đề xuất:
Hoàn thiện hướng dẫn về xác minh việc chấp hành pháp luật đất đai: Kiến nghị Chính phủ và Bộ Tài nguyên và Môi trường sớm ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất trên cả nước về trình tự, thẩm quyền và cách thức xác định việc chấp hành pháp luật đất đai của người sử dụng đất. Điều này sẽ đảm bảo việc thực thi luật được nghiêm minh, đồng thời tạo sự thuận lợi, minh bạch cho cả nhà đầu tư và cơ quan công quyền.
Xây dựng cơ chế tài chính cho kinh phí tái định cư ứng trước: Yêu cầu ban hành khẩn trương hướng dẫn cụ thể về cơ chế "tiếp nhận, sử dụng và hoàn trả" kinh phí do nhà đầu tư tự nguyện ứng trước để thực hiện dự án tái định cư. Việc này sẽ giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội, đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư và quan trọng nhất là bảo đảm quyền lợi của người dân bị thu hồi đất.
Thống nhất phương pháp định giá tài sản công gắn liền với đất: Đề nghị sớm ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về việc xác định giá trị các loại tài sản công gắn liền với đất để làm cơ sở cho việc lập hồ sơ mời thầu, mời quan tâm. Một phương pháp thống nhất sẽ tạo ra sự minh bạch, đồng bộ trong quy trình lựa chọn nhà đầu tư, đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh và hiệu quả trong sử dụng tài sản công.
Việc thực thi hiệu quả các kiến nghị này là bước đi cấp thiết để hiện thực hóa các mục tiêu chính sách lớn hơn về phát triển kinh tế-xã hội.
Phiên thảo luận tại Quốc hội đã chỉ rõ hai thách thức lớn của nền kinh tế hiện nay: áp lực ngày càng tăng từ giá nhà đất và các rào cản đến từ sự thiếu đồng bộ, rõ ràng trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là các quy định liên quan đến Luật Đất đai 2024. Để ổn định thị trường, khơi thông nguồn lực đầu tư và đảm bảo an sinh xã hội, việc Chính phủ nhanh chóng xem xét và triển khai các kiến nghị chính sách đã được các đại biểu Quốc hội đề xuất là vô cùng cấp thiết. Hành động quyết liệt và kịp thời sẽ là chìa khóa để vượt qua những thách thức hiện tại và tạo đà cho sự phát triển bền vững trong giai đoạn tới.